Sokołowsko - historia

Pierwsza wzmianka nt. Sokołowska pojawia się w 1357. Miejscowość została założona najprawdopodobniej przez zakon benedyktynów w Broumově. Do końca XV wieku Sokołowsko miało kilku właścicieli.

W 1509 r. Sokołowsko wraz z pd. częścią księstwa świdnickiego nabył hr. von Hochberg, który założył rodową siedzibę w Książu. Do połowy XIX wieku w Sokołowsko nie różniło się niczym od innych wsi w dobrach Hochbergów. Zmiana w losach wsi nastąpiła w 1849 r., kiedy na wypoczynek zajechała hr. von Colomb. Zachwycona krajobrazem Sokołowska namówiła swojego szwagra dr Hermanna Brehmera na utworzenie uzdrowiska leczącego metodą hydroterapii Vincenta Priessnitza.

W 1855 r. w Sokołowsku zostało uruchomione pierwsze na świecie specjalistyczne sanatorium dla gruźlików, którym zastosowano nowatorską metodę leczenia klimatyczno-dietetycznego. Na wzór Sokołowska został stworzony ośrodek leczenia gruźlicy w Davos. W późniejszym czasie Sokołowsko zyskało miano “śląskiego Davos”, chociaż to Davos powinno nazywać się “szwajcarskim Sokołowskiem”. Bliskim współpracownikiem dr Brehmera stał się prof. Alfred Sokołowski. Dla uczczenia jego zasług w 1945 r. miejscowości nadano jego imię.

Uzdrowisko nie należało do tanich, lecz było dobrze zagospodarowane - już przed 1888 r. posiadało pocztę i połączenia telefoniczne. W 1887 r. przebywało tu 730 kuracjuszy. Pobyt dr Tytusa Chałubińskiego w Sokołowsku zaowocował pośrednio jego zainteresowaniem Zakopanem, gdyż rozpoczął poszukiwania okolicy zbliżonej do tego uzdrowiska dla zorganizowania w Polsce takiego samego ośrodka leczenia gruźlicy.

Po II wojnie światowej pozostało tutaj uzdrowisko o profilu przeciwgruźliczym. Pod naciskiem dr Stanisława Domina zmieniono profil leczenia w kierunku leczenia chorób dróg oddechowych. W latach 70. XX wieku w miejscowość zaczęto przekształcać w ośrodek sportów zimowych dla potrzeb klubów wałbrzyskich, docelowo miał powstać Wojewódzki Ośrodek Sportów Zimowych. Jednak z braku środków finansowych nie wszystko udało się zrealizować. Pozostały tylko trasy biegowe (w tym narto-rolkowa), które włączono do Biegu Gwarków. W ostatnich latach uzdrowisko przeżywa regres, oparty na ogólnym kryzysie ekonomicznym. Po II wojnie światowej status wsi Sokołowsko uzyskało dopiero na początku XXI wieku.

W 2007 roku obiekt byłego Sanatorium dr Brehmera zakupiła Fundacja Sztuki Współczesnej In Situ i tworzy w tym miejscu Miedzynarodowe Laboratorium Kultury. Historia tego miejsca rozpoczyna się na nowo.

Teraźniejszość i plany

Koncepcja odbudowy i rewitalizacji ruin XVIII zespołu zabytkowego sanatorium dr. Hermanna Brehmera w Sokołowsku (woj. Dolny Śląsk) i powołanie niezależnego współczesnego wielofunkcyjnego Laboratorium Kultury są głównymi celami naszej Fundacji.

Wizja stworzenia nowego miejsca zbudowana została w oparciu o bogatą przeszłość międzynarodową Sokołowska oraz interesującego nas kompleksu architektonicznego. Nie bez znaczenia jest także fakt, iż obiekt dawnego Sanatorium dr Brehmera - znajduje się na szlaku Parku Krajobrazowego Sudety Wałbrzyskie.

Obiekt wpisany do rejestru zabytków pod numerem 1888, powstał w drugiej połowie XIX w. z inicjatywy lekarza Hermanna Brehmera z przeznaczeniem na profesjonalne uzdrowisko z zapleczem medyczno-turystycznym dla osób ze schorzeniami górnych dróg oddechowych. Wkrótce po założeniu zakład Brehmera stał się niezwykle popularny w całej Europie, o czym świadczą liczne przewodniki po Görbersdorfie wydawane poza Niemcami także w Budapeszcie, Zurichu, Paryżu, Wiedniu, Warszawie i Petersburgu. Obiekt obejmujący Sanatorium, dawne Sanatorium Brehmera z połowy XIX wieku wraz z 6 ha parku, po wojnie został wyłączony z kompleksu sanatoryjnego w gminie Mieroszów. Od lat 50-tych ulega stopniowej degradacji. W 2005 r. w wyniku pożaru spaliła się znaczna część budynku - w tym cały dach. Obecny stan techniczny opisywanego kompleksu, według opinii wydanej przez wojewódzkiego konserwatora jest w stanie katastrofy budowlanej.

Celem nadrzędnym planowanej inwestycji kulturalnej jest w pierwszej kolejności przygotowanie i zebranie potrzebnej dokumentacji w celu powstrzymania procesu postępującej degradacji i ochrony obiektu przed całkowitym zniszczeniem. Dofinansowanie tego etapu planowanej inwestycji ma służyć kolejnej fazie, czyli odbudowie i częściowej rekonstrukcji obiektu przy zachowaniu jego substancji historycznej wraz z otoczeniem. Natomiast w dalszej perspektywie nastąpi zaadoptowanie i przystosowanie obiektu do nowej funkcji międzynarodowego Laboratorium Kultury.

Na razie udało się staraniem Fundacji Sztuki Współczesnej „In Situ” (ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, środków województwa dolnośląskiego, środków własnych - w tym w ramach kampanii 1% podatku przekazywanego na cele odbudowy obiektu - darczyńców prywatnych, lokalnych firm):

  • wykonanie I etapu zabezpieczeń najbardziej zagrożonej części budynku, dokumentacja projektowa, ekspertyzy i wyceny, odgruzowanie, stabilizacja ścian, montaż stropów, osuszenie budynku
  • prace porządkowe wokół obiektu
  • zainicjowanie i powołanie Komitetu Honorowego wspierającego autorytetem i działalnością odbudowę obiektu i powołanie Laboratorium Kultury w Sokołowsku - zaproszenie przyjęli m.in. Józef Robakowski (artysta), Natalia Lach-Lachowicz (artystka), Michał Lorenc (kompozytor muzyki filmowej), Marek Kondrat (aktor), Krystyna Janda (aktorka, twórca Teatru Polonia) i inni

W 2008 roku:

  • kontynuacja prac porządkowych wokół obiektu i w parku, w tym II etapu zabezpieczeń koniecznych najbardziej zagrożonej części obiektu
  • przygotowanie części dokumentacji projektowej dla odbudowy zabytkowego kompleksu
  • kontynuacja i rozwój kampanii informacyjnej i promocyjnej wokół odbudowy obiektu w kraju i za granicą, zainicjowanie i rozwój kolejnych etapów współpracy z partnerami od projektów transgranicznych, krajowych i innych
  • realizacja projektu edukacyjnego-letnich warsztatów z młodzieżą zagrożoną wykluczeniem społecznym z gminy Mieroszów oraz Katowic
  • podjęcie starań o środki na III etap zabezpieczeń koniecznych oraz inne prace remontowe
  • uruchomienie strony internetowej poświęconej laboratorium w Sokołowsku

W dalszych planach Fundacji jest:

  • montaż pozostałych stropów na II i III kondygnacji obiektu
  • założenie konstrukcji stalowych
  • zadaszenie budynku
  • remont wieży widokowej wraz z tarasem i udostąpnienie dla zwiedzających w okresie wiosenno-letnim
  • uporządkowanie systemu wokół obiektu
  • realizacja kulturalnych, edukacyjnych lub artystycznych projektów plenerowych w sezonie wiosenno-letnim